سنه 1097 « 1 » مسافر ديار پادشاه ديار شده همگى بتصدق فرق مبارك اشرف گرديدند و دو نفر قورچى و دو غلام و يك تفنگچى و توپچى با كمترين كه به جهت عرض احوال در قيد حيات مانده بودند . بعد از وقوع آن واقعه به چند روز جمعى از غلامان معتبر سيام از حضور آمده تدارك ناو كرده از تناسرى روانه شهر ناو « 2 » گردانيدند . و بنابر آنكه ولايات اكثر پادشاهان زير بادات طول و عرضى ندارد و از قديم تا حال هر جنگلى را زمين‌دارى تصرف نموده در آن بسر ميبرد و اين پادشاه نيز پا از راهى كه رهروان رفته‌اند بيرون نگذاشته سر از دستور مستمر نه‌پيچيده است و جهت اظهار عرض و طول مملكت و آبادى و معمورى ولايت و انتفاع از تجار و مترددين و حراست و حفظ مملكت كه دشمنى اگر غافل آيد راه به جائى نبرد از بندر مقصوده تا مقر سلطنت در طريق تردد و سبيل آمدن اعوجاج عظيمى قرار داده راه را بسيار دورودراز گردانيده است چنانچه اين راه كه بندگان يك ماه و نيم رفته تجار به بيست و پنج شش روز و قاصد به ده دوازده روز ميروند « 3 » و از جمعى معتبر مسموع گرديد كه در ايام سلطنت همين پادشاه فيل مستى كه مهاوت « 4 » آن را سوارى ميكرده اتفاقا بضرب كجك « 5 » ناهموارى

--> ( 1 ) - برابر با 9 دسامبر 1685 ميلادى ( 2 ) - منظور ايوديا پايتخت سيام است . ر ك به تعليقات شماره 31 ( 3 ) - تاورنيه مينويسد كه فاصله تناسرى تا ايوديا پايتخت سيام را تجار تقريبا در 35 روز طى ميكنند : « مقدارى از راه روى رودخانه و بقيه را با عرابه يا در پشت فيل . راه زمينى و آبى هر دو خسته‌كننده هستند چون در راه خشكى پيوسته بايد مواظب شير و پلنگ بود و در روى رودخانه چون آبشارهائى وجود دارد . هميشه نميتوان قايق‌ها را از آن عبور داد ولى بوسيله ماشين اين كار را انجام ميدهند . » ( Tavernier ; Les Six Voyages en Turquie , en Perse et aux Indes . La ( جلد دوم ص 482 . HAYE . 1718 ( 4 ) - در هندى مهاوت ( Maha - Wat ) افسر ارشد و يا فيلبان را گويند در متن مهابت آمده است كه تصحيح گرديد . ( 5 ) - كجك : آهنى سركج و دسته‌دار كه فيلبانان بدان فيل را بهر طرف كه خواهند برند و آن بمنزله عنان است . ( برهان قاطع - معين )